کشت هیدروپونیک
|
سیر تکاملی از زمانی که Gericke در سال 1929 امکان کشت تعدادی از نباتات را بدون استفاده از خاک تا مرحله تکامل و باردهی آنان به ثبوت رساند تا امروز که در نقاط مختلف جهان تولید با روش آبکشت به صورت تجارتی معمول گردیده، فکر دانشمندان و متخصصین به تکامل این روش و رفع نواقص آن مشغول بوده است. دستگاه یا ظرفی که Gericke از آن استفاده کرد در حقیقت جعبهای یود که به جای درب آن یک ورق توری قرار داشت. روی توری بستر بذور و زیر آن مقداری فضای خالی و بعد از فضای خالی محلول غذایی در کف محفظه واقع میشد. انواع روشها کشت مستقیم در محلول غیر متحرک این روش شباهت زیادی به اولین روش تولید آبکشی دارد که در آن قسمتی از ریشهها به منظور جذب اکسیژن در هوا قرار داشته و قسمتی در محلول غذایی جایی میگیرند. به دلایلی عمده امروزه در سیستمهای تجارتی از آن استفاده نمیشود. کشت در مه این روش شباهت زیادی به روش کشت در محلول دارد با تفاوت که غذا به صورت مه یا باران پودر شده به نباتات پاشیده میشود ولی به همان دلایل ذکر شده از قبیل اشکالاتی که نگه داشتن نباتات دارد و همان مشکلات بیولوژیکی روش بالا ، روش کشت در مه هنوز تجارتی نگردیده و در حال حاضر تحقیقاتی در این مورد در کشور ایتالیا جریان دارد. کشت در ماده جامد با مدار باز از نظر محلول غذایی در عمل مثل روش کشت در خاک است با این تفاوت که به جای خاک ماده بیاثری مثل شن یا سنگریزه مورد استفاده قرار گرفته و ریشهها در این ماده رشد میکنند. از نظر وسایل و ساختمان و تاسیسات ، روی هم رفته خیلی ساده میباشد. مشهورترین نوع این روش ، کشت در ماسه یا شن با استفاده از محلول غذایی از سطح ماسه مصرف شده و پس از آنکه مقداری بوسیله ریشهها جذب گردید، بقیه به صورت فاضلاب از سیستم خارج میشود. خروج فاضلاب از مدار محلول دهی باعث میشود که این روش از نظر صرفه جویی در مصرف آب در مواردی که هزینه تامین آب زیاد است مقرون به صرفه و قابل توصیه نباشد. روش کشت در ماده جامد با مدار بسته از نظر محلول غذایی در این سیستم کشت در حوضچههای متصل به مخزنهایی صورت میگیرد که بوسیله بتن یا استفاده از مواد دیگر ساخته شده است. محلول غذایی از مخزن مربوط بوسیله پمپ وارد حوضچه شده و سطح ارتفاع آن در حوضچه بالا آمده و مجددا بوسیله پمپ تخلیه گردیده و به مخزن مربوطه برمیگردد. این عمل بر حسب نیاز نبات به آب و غذا چند بار در روز تکرار میگردد. · محدودیت اراضی · تولید برخی محصولات خاص · تولید محصول در غیر فصل طبیعی مزایا · کنترل محیط از نظر عناصر غذایی · یکی از مزیتهایی که در ارتباط با تغذیه گیاه در کشت بدون خاک مطرح بوده کنترل محیط از نظر عناصر غذایی است. فرمول محلول غذایی تهیه شده قابل دسترسی است. به عبارت دیگر میتوان هر مادهای با هر نوع غلظتی تهیه و در محلول قرار داد. نسبت بین یونها را به خوبی میتوان حفظ کرد. مثلا میتوان در محلولی نسبت یون آمونیوم به نیترژون را تنظیم کرد. ولی در محیط خاک این مسأله قابل کنترل نیست. معایب · مشکل تهویه · عدم وجود خاصیت تامپونی · سرمایهگذاری زیاد اولیه در سیستمهای بدون کشت میتوان از طریق تعویض محلول غذایی و تهویه مصنوعی تهویه را تأمین کرد. در خاک خاصیت بافری یا تامپونی برای عناصر غذایی وجود دارد ولی در محلولهای غذایی این مشکل وجود ندارد. مسأله دیگر در کشت بدون خاک سرمایهگذاری اولیه برای گیاه میباشد. معمولا هیدروپونها نیاز به سرمایهگذاری دارند که ممکن است برای هر نوع محصولی این مساله اقتصادی نباشد. مواد غذایی مورد نیاز در کشت هیدروپونیک خاک دارای خاصیت تامپونی و بافری است. بدین مفهوم که اگر عنصری توسط گیاه جذب شد و غلظتش در محلول خاک کاهش پیدا کرد خاک این توانایی را دارد که از فاز جامد یا فاز تبادلی آن عنصر را آزاد و وارد محلول خاک کند و غلظت را به همان سطح اولیه خودش برگرداند. خاصیت تامپونی یا همان حفظ غلظت و آزاد کردن عناصر از فاز جامد یا تبادلی است. ولی در محلولهای غذایی یا کشت هیدروپونیک تجدید غلظت وجود ندارد. در بعضی از سیستمها ، محلول غذایی حالت چرخشی داشته و در یک محدوده (یا مخزنی) کمبود غلظت خود را جبران کرده و دوباره وارد سیستم خواهد شد که این خود یکی از مزیتهای خاک در رابطه با کشت بدون خاک است.
|
|